Ról an Rialtais

 

Faoi Bhunreacht na hÉireann, is é an Rialtas a fheidhmíonn cumhacht feidhmiúcháin an Stáit, nó déantar an chumhacht sin a fheidhmiú thar a cheann.  An tUachtarán a ainmníonn an Taoiseach agus comhaltaí eile an Rialtais: an Taoiseach ar é a bheith ainmnithe ag Dáil Éireann agus comhaltaí eile an Rialtais ar iad a bheith ainmnithe ag an Taoiseach le cead roimh ré ó Dháil Éireann.

Is é an tUachtarán a ainmníonn an Taoiseach (Príomh-Aire) agus baill eile den Rialtas le moladh nó ainmniú ó Dáil Éireann.

Caithfidh an Taoiseach, an Tánaiste (LeasPhríomh-Aire) agus an tAire Airgeadais bheith mar bhaill de Dáil Éireann. Caithfidh na baill eile bheith mar bhaill de Dáil Éireann nó Seanad Éireann ach ní feidir le níos mó ná beirt bheith mar bhaill de Seanad Éireann.

Caithfidh an Taoiseach éirí as a phost má chailleann sé/sí tacaíocht ó thromlach na Dála nó muna n-éiríonn leis/léi tromlach a bhaint amach san olltoghchán ginearálta.

Má éiríonn an Taoiseach as a phost, glactar leis go bhfuil gach Aire eile mar an gcéanna. Baineann na socruithe céanna le briseadh suas na Dála.


Bailríocht an Rialtais

Tá an Taoiseach agus idir seisear agus 14 Aire sa Rialtas a oibríonn mar aon údarás amháin.

Is iad na baill Rialtais a ainmnítear mar Airí atá freagrach as feidhmiúcháin na Ranna Stáit áirithe.


Ról agus Dualgaisí an Rialtais

Chomh maith lena ndualgaisí áirithe bunreachtúla agus feidhmiúcháin dlí, tá an Rialtas freagrach as dlí agus órd a choimeád sa tír; riachtanaisí poiblí a bhaint amach agus aon chontúirt phoiblí a sheachaint. Glacann an Rialtas le comhairle ó na hAirí maidir le dualgaisí poiblí.


Cruinnithe an Rialtais (Comh-aireacht)

De ghnáth bíonn cruinniú ag an Rialtas uair amháin gach seachtain agus tá a gcuid imeachtaí fé rún.

Cé nach bhfuil aon bhonn foirmeálta ag baint leis an téarma "Comh-aireacht" sa Bhunreacht, úsáidtear é go minic chun cur síos a dhéanamh ar chruinnithe foirmeálta an Rialtais, chun iad a roinnt amach ó imeachtaí ginearálta an Rialtais.

Cuirtear cumhacht foirmeálta i bhfeidhm ag cruinnithe Rialtais (Comh-aireacht), mar shampla, moladh a thabhairt don Uachtarán údarás ar leith a úsáid chun socruithe Stáit a chur i bhfeidhm. 

Cuireadh treoracha tábhachtacha ar fáil chun cabhair a thabhairt dos na hAirí chun cúrsaí a phlé sa Chomh-aireacht agus chun a chinntiú go bpléitear le gnó na Comh-aireachta go héifeachtúil. Baineann na treoracha sin le feidhmiú inmheánach an Rialtais (Comh-aireacht) agus tá said le fáil i Lámhleabhar na Comh-aireachta.